Na stronie parafii Śniatyn i w różnych publikacjach przyjmuje się za pierwszą wzmiankę o jej istnieniu rok 1568.
Tymczasem na stronie diecezjalnej podano 1400 r. Gdzie jest prawda?
 |
| Śniatyn - okres międzywojenny |
Śniatyn jako osada jest znany od 1158 r. W 1411 r. miał zostać
miastem królewskim. Prawo magdeburskie otrzymał w 1448 r. w przywileju
lokacyjnym Kazimierza Jagiellończyka.
1.
Z 1576 r. pochodzi informacja o udziale we mszy nowo wybranego
króla Stefana Batorego, księcia siedmiogrodzkiego. Przybył on do Polski, przekraczając
granicę właśnie w Śniatynie. Batorego witała licznie zgromadzona świta szlachty
i duchownych, którzy prowadzili go do samego Krakowa. 31 marca 1576 r. w
imieniu wszystkich przywitał go w Śniatynie poseł Marcin Mężyński, a król
odpowiedział przemową po łacinie, która zachowała się do dzisiaj. W opisie
wydarzenia czytamy: „
Gdy mu ksiądz Dymitr Solikowski przekładał potrzebę
jawnego i szczerego wyznania wiary katolickiej, potwierdził Batory skutkiem,
słuchając mszy ze wzorową przykładnością.”
Trudno powiedzieć, czy msza odbyła się w kościele. W 1615 r. biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej, Tomasz Pirawski, stwierdza, że nie jest znana data fundacji kościoła ("
[ecclesia] Sieniatinensis non gaudet scripta fundatione eorum, quae parochus tenet, ius tamen habet in villa." - cytat za:
Thomae Pirawski relatio status Almae Archidioecesis Leopoliensis, red. K. J. Heck, Leopoli 1893, s. 138).
2. Po śmierci Kazimierza Wielkiego miasto zostało obsadzone przez
króla Polski i Węgier, Ludwika, załogą węgierską. Za panowania Władysława
Jagiełły w 1387 r. Śniatyn powrócił do Polski. W miastach przygranicznych,
szczególnie na ważnym szlaku handlowym (ze Lwowa na Bukowinę, Bizancjum) z
pewnością mieszkali katoliccy kupcy, a węgierscy i polscy żołnierze byli w
również w większości katolikami, więc naturalnym jest zabezpieczenie duchowych
potrzeb tym ludziom żyjącym na kraju
państwa, ale i w ruchliwym miejscu.
 |
| Informacja o placówce franciszkańskiej w Śniatynie w XIV w. |
3.
Największy ukraiński historyk Mychajło Hruszewski (tworca
ukraińskiego spojrzenia na historię Rusi i Ukrainy) w swojej czołowej pracy
poszerza informację o „franciszkańskiej kustodii ruskiej”. Pisze tam m. in.:
„[…]
w drugiej połowie XIII i pierwszej poł. XIV w. oni bezsprzecznie stali tu mocną
nogą, sądząc po tym, że w 1345 r. był sformowany dla Rusi osobny wikariat z
ośrodkami (kustodiami) we Lwowie, Gródku, Haliczu, Kołomyi i Śniatynie
(Nostin?).”
Hruszewski
powołuje się przy tym na dwa łacińskojęzyczne źródła drukowane, do których
udało mi się dotrzeć
.
Franciszkańską stację misyjną wymienia też Tadeusz M. Trajdos w swoim opracowaniu
.
4. Kazimierz IV Jagiellończyk w 1448 r. przenosi mieszczan Śniatyna z prawa
polskiego i ruskiego na niemieckie (magdeburskie). Niestety, nic nie wiadomo,
czy zachował się ów dokument. Samo rozróżnienie mieszczan na rządzących się
„polskim i ruskim prawem” sugeruje dwie oddzielne grupy, które mogły czuć
przywiązanie do dwóch obrządków – łacińskiego i wschodniego.
 |
Śniatyn na mapie
kolonizacji niemieckiej w Polsce. |
5.
5. Wśród wielu miast ukazujących kolonizację niemiecką Polski
południowej w średniowieczu, również przy okazji lokacji na prawie niemieckim,
znajduje się Śniatyn (Snetyn). Duży napływ ludności niemieckiej w I
poł. XV w. mógł wpłynąć na zorganizowanie w danym mieście stałego
duszpasterstwa dla katolików stanowiących wtedy ponad połowę mieszkańców
.
6.
6. Miasto było od XV w. stolicą starostwa śniatyńskiego i
jednocześnie miastem królewskim. To wyróżnienie mogło być zaznaczone fundacją
kościoła dla napływowych urzędników i ich rodzin. Drugi znany starosta
śniatyński, Michał Muschylo (
vel Muszylo), w 1439 r. funduje kościół
parafialny w Michalczu i uposaża go własną wsią Repużynce. Musiał już wtedy istnieć
kościół w Śniatynie.
7.
Kronika miasta Lwowa pod rokiem 1421 odnotowuje: „
Ponieważ
się do woyny z Krzyżakami zabierało; przeto wyszły rozkazy królewskie, aby w
miastach Lwowie, Przemyślu, Haliczu, Drohobyczy, Sądowej wiszni, Mościskach, Sanoku, Krośnie i Śniatynie, (a więc te były znakomitsze
miasta na Rusi) obrachować każdego majątek, i żeby każdy obywatel od iednei
grzywny dał na te woyne po groszu […]”.
Jeśli Śniatyn był „znamienitszym miastem Rusi”, to zasługiwał na obecność
kościoła, szczególnie, kiedy pozostałe wymienione miasta mają parafie fundowane w XIV w.
8. W okolicy istniały już starsze parafie z XIV-XV w. jak Kołomyja
(przed 1353), Niżniów (1379), Michalcze (1439), Żuków (1458), Gwoździec (1475),
Tłumacz (1485). W akcie fundacyjnym parafii Michalcze widnieje podpis Zbigniewa, proboszcza śniatyńskiego.
9. Przedwojenne Schematyzmy Archidiecezji Lwowskiej podają jako
datę fundacji parafii „ante 1500”.
Wnioski: Najwięcej przesłanek
przemawia za czasem formowania się parafii do połowy XV w. (przed 1439 r.) ze względu na zwiększony
napływ ludności z głębi Polski i osadników niemieckich. Miasto w każdym
stuleciu było kilkakrotnie najeżdżane przez wojska wołoskie, tatarskie i
tureckie, co skutkowało niszczeniem i koniecznością odbudowy. Niestety z tego
okresu zachowało się niewiele materiałów źródłowych z historii miasta. Cennym
dokumentem byłby przywilej lokacyjny z 1448 r. - dziś niedostępny dla badaczy.
opr. ks. Antoni Więch
Bullarium Franciscanum sive Romanorum Pontificum Constitutiones, Epistolas, Ac
Diplomata Continens Tribus Ordinibus Minorum, Clarissarum, Et Poenitentium - 5:
Benedicti XI, Clementis V, Ioannis XXII Monumenta, Romae 1898, s. 602; L.
Wadding, Annales Minorum : in quibus res omnes trium Ordinum a S. Francisco
institutorum ex fide ponderosius asseruntur, calumniae refelluntur, praeclara
quaeque monumenta ab obliuione vendicantur, Tomus IV, Lugduni 1637, s. 124
(Hruszewski mylnie podaje s. 134).