sobota, 10 maja 2014

Smutne święto jak nigdy przedtem


Środek gwoździeckiego rynku zajmuje
cmentarz Armii Czerwonej
9 maja, czyli w krajach postkomunistycznych tzw. dzień zwycięstwa (ukr. deń peremohy, ros. dień pabiedy), w tym roku był obchodzony dosyć skromnie w swoich oficjalnych ramach. 
W Gwoźdźcu, na przykład, przemawiał na początku obchodów tylko szef gminy (holova selyszcznioji rady). Nie było składania wieńców i zapalania zniczy na "bratniej mogile" - cmentarzu żołnierzy Armii Czerwonej, który znajduje się w parku, w samym centrum rynku.
W przemówieniu wójt zaznaczył, że dzień zwycięstwa z 1945 r. nie był do końca zwycięstwem, bo miejsce jednego terroru zajął inny i dziś, 69 lat od tamtych wydarzeń, Ukraina znowu przekonuje się, co do intencji "bratniego narodu". Myślę że to mocne słowa, awangardowe jak na mentalność ludzi wychowanych patriotycznie w Związku Radzieckim, ludzi zapatrzonych do niedawna w Moskwę i rosyjską kulturę...
Później nastąpiła panachyda - nabożeństwo żałobne - w tym roku pierwszy raz w historii nowy prawosławny proboszcz pozwolił na jej ekumeniczny charakter i zaprosił do modlitwy również duchownych katolickich wschodniego i zachodniego obrządku. 

Sztuczne kwiaty
zostały z innych uroczystości


"Wieczna chwała bohaterom poległym
 w bojach z niemiecko-faszystowskimi zaborcami
1941-1945.
Bohater Związku Radzieckiego
Skaczkow Nikolaj Pawlowycz"
(Napis po rosyjsku)
"Współmieszkańcom, którzy zginęli na frontach
Wielkiej Wojny Ojczyźnianej"
(Napis po ukraińsku)

czwartek, 8 maja 2014

Dzień zwycięstwa (czytaj: propagandy)

W przeddzień święta narodowego, dzieci z przedszkola sióstr prezentek udały się na cmentarz wojskowy w Zabłotowie, by oddać hołd żołnierzom poległym w czasie II wojny światowej. W świadomości Ukraińców zaczęła się ona z agresją III Rzeszy na ZSRR 22 czerwca 1941 r. a skończyła 9 maja 1945 r. jako Wielka Wojna Ojczyźniana.
Dawniej także w Polsce propaganda komunistyczna nakazywała obchodzić to święto przyjaźni z bratnim narodem, który "wyswobadzał" nasze ziemie. 
Na pomniku w Zabłotowie widnieje ciągle napis "Chwała walczącym za władzę radziecką". Po upadku ZSRR na jego zwieńczeniu sztucznie zamontowano krzyż, wyraźnie niepasujący do całości. Przecież żaden nagrobek nie ma na sobie znaku chrześcijańskiej wiary, tylko czerwoną gwiazdę... Zaraz za wykoszoną nekropolią znajduje się gęsta ściana lasu, kryjąca przylegające do siebie zabytkowe cmentarze: żydowski i greko-katolicki, zapomniane przez mieszkańców. W tych dniach oddadzą oni szacunek jedynie szczątkom żołnierzy.
Dzieci z przedszkola przyniosły na mogiły kwiaty i znicze w kolorze żółto-niebieskim. Po krótkiej modlitwie i katechezie ks. proboszcza nt. zła jakie przynosi wojna, odśpiewaliśmy razem hymn Ukrainy. Jakoś dziwnie się z tym czułem, bo klimat miejsca bardziej mnie zachęcał, żeby zanucić hymn Związku Radzieckiego - taka już jest skomplikowana historia, propaganda i mentalność Ukrainy.







Dzieci i wychowawczynie

wtorek, 6 maja 2014

Biurokracji w sprawie Gwoźdźca ciąg dalszy

Tzw. "Biały Dom" w Ivano-Frankivsku
(Stanisławowie)
Wczoraj byłem umówiony na wizytę u wojewody (ukr. holova oblastnoji derżavnoji administracji) na godz. 10:00. Po godzinie czekania wreszcie udało mi się dostać na "audiencję". Celem rozmowy było poinformowanie władz wojewódzkich o podjętych staraniach co do remontu kościoła oo. bernardynów - zabytku w skali krajowej z XVIII w. (po ukr. pamiatka nacjonal'noho znaczennia) i prośba o wsparcie w formie finansowej i promocyjnej przez zamieszczenie linku w internecie. Wojewoda przyznał, że obecnie wszystkie fundusze na remonty dróg, zabytków i budynków państwowych zostały przesunięte na wsparcie wojska. Gdy będzie znana konkretna kwota kosztów, w której ma partycypować strona ukraińska, mamy poinformować powyższe władze. Krótko mówiąc, ja i parafianie zostaliśmy odesłani dyplomatycznie z obietnicą bez pokrycia.
Drugą wizytą, najbardziej obiecującą na przyszłość, było spotkanie z marszałkiem województwa (holova oblastnoji rady). Okazało się, że pochodzi on z tego samego powiatu co Gwoździec. Gdy przeczytał w oryginale pismo z polskiego Min. Kulury i Dziedzictwa Narodowego (nie chciał przekładu), stwierdził, że nie można przegapić takiej szansy i władza ukraińska powinna przystąpić do projektu ochrony takiego zabytku. Do swojego biura zawołał przez telefon kilku podwładnych - odpowiedzialnych za architekturę i finanse, by wyjaśnili nam po kolei, jak przygotować dokumentację budynku, która praktycznie nie istnieje. Ze względu na charakter zabytkowy, państwo powinno nie brać pieniędzy za takie usługi, a są to olbrzymie koszty. W rozmowach tel., które wyglądały jak dialogi z filmu "Chłopaki nie płaczą", marszałek wyjaśnił urzędnikom, żeby nie robili sztucznych trudności, nie zwracali uwagi na to, co jest tym zabytkiem (w sensie nie-cerkiew, a kościół rz.-kat., czyli "polski"), ale żeby pomagali jak tylko mogą w najtańszy sposób, bo ludzie którzy się do nich zgłoszą (powiedział nazwiska), są przysłani prosto od niego...
Łącznie w ciągu jednego dnia siedziałem przy 6 biurkach. Panowie wyczerpująco odpowiadali na pytania i podpowiadali w kwestiach papierkowej roboty. Tylko przy ostatnim biurku, urzędnik w starostwie z ironicznym uśmiechem zaczął lać wodę (a może grozić) słowami "jak wiele nas jeszcze czeka". Gdy parafianka przyznała się, że marszałek w pełni popiera naszą inicjatywę i kazał dzień później zadzwonić do siebie na komórkę, by opowiedzieć jak zostaliśmy potraktowani, zaczął załagadzać i dodawać nam optymizmu, mówiąc: "Próbujcie, może jednak się uda...".
Po 6 godzinach słuchania urzędowego słownictwa w zrozumiałym, ale zawsze obcym języku; po 3 godzinach drogi w samochodzie połknąłem tabletkę na ból głowy i zmęczony wizją przyszłości zasnąłem jak suseł już przed 19:00.

sobota, 3 maja 2014

Rajd Katyński przez Zabłotów?...

"Gdzie są Polacy, tam jest Polska."
Wczoraj wieczorem po Mszy św. przed kościół zajechało trzy potężne motocykle z pełnym wyposażeniem do podróży, a na nich 3 mężczyzn z Polski (Rzeszów-Palikówka, Głogów Młp., Wrocław).
Byli to stali uczestnicy Rajdu Katyńskiego, którzy współpracując z TVP Wrocław, organizują również sprzątanie cmentarzy na Kresach. Tym razem motocykliści odwiedzali miejsca, gdzie żyli przodkowie jednego z kolegów i przy okazji skorzystali z gościnności plebanii, by nie spać "pod chmurką".
Król Jan Kazimierz we Lwowie: "Ciebie za patronkę moją
 i za królowę państw moich dzisiaj obieram
" (1656 r.).
Dziś rano, przed samym wyjazdem, goście z Polski wzięli udział w odprawionej dla nich Mszy św. w j. polskim - jest wszak uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej. 
W ukraińskim kalendarzu liturgicznym nie ma tego święta, które 90 lat temu w 1924 r. Pius XI rozszerzył z diec. lwowskiej na całą Polskę przeznaczając na ten dzień rocznicę Konstytucji 3 Maja. Nawet pewne kościoły, które były pod takim wezwaniem przed wojną, dla politycznej poprawności (bo w obcym państwie) mają skrócone wezwanie i dziś miały odpust "Najświętszej Maryi Panny Królowej"...
Dnia 1 kwietnia 1656 r. w katedrze lwowskiej po kazaniu król przystąpił z senatorami do ołtarza, ukląkł na najniższym stopniu i oddawszy pokłon, odczytał z karty następujące słowa:

czwartek, 1 maja 2014

Zabłotów 130 lat temu - koniec XIX wieku

"Zabłotów - miasteczko, pow. śniatyński, 21 km na zach. od Śniatynia, ma sąd okręgowy, stację drogi żelaznej lwowsko-czerniowieckiej, między Kołomyją a Śniatyniem, odl. 215 km od Lwowa, urząd pocztowy na miejscu. Na wschodzie leżą Kubaki i Tułuków, płd. Ilińce, na zach. Demytcze, na płn. Buczaczki i Trofanówka (obie w pow. kołomyjskim). Płd część obszarowo przepływa Prut i Turka, dopływ Prutu, obie od zach. na wsch. Płn. część przepływa Czerniawa, od płn.-zach na płn.-wsch. Wzniesienie obszaru wynosi 231 m na płd. a dochodzi 283 na płn. Zabudowania leżą na lewym brzegu Prutu i po obu bokach Turki. Płd. część obszaru przebiega gościniec i tor kolejowy. [...] W miasteczku jest szkoła etatowa dwuklasowa. Zabłotów jest siedzibą c. k. zarządu fabryki i zakupna tytoniu."[1]

W 1890 r. było 656 domów, 4054 mieszk. (1652 gr.-kat., 383 rzym.-kat., 2009 żydów, 10 innych wyznań; 1566 Rusinów, 563 Polaków, 1919 Niemców, 6 innej narodowości). Powyższe dane pokazują niewielki udział procentowy ludności polskiej wśród mieszkańców Zabłotowa.

Wnioski ze spisów ludności:
  • miasteczko znajdowało się w czołówce najsłabiej zaludnionych przez Polaków we Wschodniej Galicji (wg danych z 1910 r. na 103 miasta zajmowało 98 miejsce przy udziale procentowym 11,5%),
  • przedwojenne statystyki obalają mentalność co do stereotypu Polak=rzymski katolik (także część żydów i grekokatolików czuła się Polakami), 
  • mieszkańcy nie mieli tożsamości narodowej w dzisiejszym rozumieniu, nazywając siebie Rusinami,
  • ludność żydowska (najliczniejsza w Zabłotowie) była w znacznym stopniu zgermanizowana.
W "Kurierze Lwowskim" z 31.05.1888 r. na str. 4 czytamy: "Kolonja niemiecka powstała widocznie w miasteczku Zabłotowie w Kołomyjskiem. Władza miejsco­wa zarządziła, aby do dnia 10. czerwca wszyscy właściciele lokalów kupieckich i przemysłowych zaopatrzyli się w szyldy. W skutek tego pojawiły się dotąd napisy „Die Krämerei des M. E. Alter“, „Krämereihandlung des Brenner“, „Propinationsausschank & Bierhalle des M. Gutharc“, „Greislereiliandlung des J. Sch. Stark“, „Gemischte Warenhandlung des L. Bergman“, „Krä­mereiliandlung N. Kreisch“... Tymczasem w Zabłotowie publiczność należy do narodowości polskiej i ruskiej. Czy żydzi o tem nie wiedzą? Czas już, aby przestali być żywiołem germanizacyjnym."
oprac. A. Więch

[1] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, t. 14, Warszawa 1895, s. 189-190.