Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Pistyń. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Pistyń. Pokaż wszystkie posty

środa, 17 lutego 2016

Jak „bohaterzy” zniszczyli parafię Pistyń k. Kosowa w 1943 r. (cz. II)

[cz. I znajdziesz TUTAJ]
Sylwetka proboszcza – ks. kan. Józefa Grzesiowskiego

Ks. Józef Grzesiowski urodził się w 1891 r. Przyjął święcenia kapłańskie we Lwowie w 1923 r. Na obecnym etapie badań nie znana jest jego pierwsza placówka duszpasterska ani miejsce urodzenia. W latach 1924-1930 był wikariuszem-ekspozytem parafii NMP z Góry Karmel w Delawie (dek. buczacki). Od 1930 do 1943 r. pełnił obowiązki proboszcza parafii Trójcy Przenajświętszej w Pistyniu (dek. kołomyjski), z przerwą w latach 1939-1942, kiedy to ukrywał się w Krakowie. Nie znamy powodu jego ucieczki z parafii. W tym czasie zastępował go ks. Franciszek Nowak. Schematyzm diecezjalny odnotowuje u ks. Józefa  tytuł Expositorium Canonicale (1937) i „Złoty Krzyż Zasługi” (1938).  
Po powrocie na parafię w Pistyniu ks. Józef Grzesiowski starał się być przystępny dla każdego, niezależnie od wyznania i narodowości. Przyjaźnił się z grekokatolickim proboszczem (o. dr Wasyl Babyn). Razem wspierali się w pracy duszpasterskiej, np. w czasie spowiedzi. Gdy Niemcy i ukraińska policja likwidowała miejscowych Żydów w czasie akcji 9 kwietnia 1942, wielu z nich uciekło w górskie lasy. Później znajdowali pomoc także u polskiego proboszcza, który dawał im jedzenie. Jeden z nich – 40-letni Żyd – w tym czasie poprosił o chrzest. Matką chrzestną była s. Agnieszka Siwiec ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, kucharka na plebanii. Żyd ukrywał się na strychu stajni i przyjął nowe imię Krzysztof. Niestety, został później złapany, w czasie przesłuchania nie zdradził jednak osób, które mu pomagały.
Wg relacji s. Racheli Szulc, ks. Grzesiowski był chory na cukrzycę: "Żadna ranka już mu się nie goiła. Leczył się u lekarza w Kosowie. Był dla nas dobry, ale jednocześnie nerwowy. Nie można mu było się sprzeciwić. Pod pachą zrobił mu się  wrzód i nie chciał się goić; mówiono, że z tej rany już się nie wyleczy. Ona byłaby przyczyną jego śmierci." Wg niej: "(...) był patriotą polskim. Zbudował ochronkę i dom ludowy w Pistyniu, kościół dojazdowy i dom ludowy we wsi Szeszory (...)".
Ks. Józef tragicznego dnia 24 lipca 1943 r. przebywał na plebanii ze swoją mamą, s. Agnieszką i Kazimierą Lichota – instruktorką zielarską z ramienia Polskiego Komitetu Opiekuńczego w Kołomyi, absolwentką UJ. Na podstawie zachowanych relacji można odtworzyć w zarysie tok wydarzeń z soboty na niedzielę 24/25 lipca. 
Po wspólnej kolacji, s. Józef poszedł do swojego pokoju - miał chwilę czasu na modlitwę brewiarzową i doszlifowanie kazania. Następnego dnia (25 lipca) był oczekiwany z kazaniem odpustowym w sąsiedniej parafii św. Anny w Jabłonowie (9 km). Na odpust zaprosił go proboszcz Piotr Szafraniec - długoletni przyjaciel. Ostatecznie, uroczystą sumę odprawiono bez niego…
Ciąg dalszy historii (część III) jest TUTAJ
Ks. Józef Grzesiowski, proboszcz z Pistynia, na obozie harcerskim. Lata 30-te XX w.
(Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe)

sobota, 13 lutego 2016

Jak „bohaterzy” zniszczyli parafię Pistyń k. Kosowa w 1943 r. (cz. I)

Zarys historii miejscowości
Pistyń do 1939 r. był położony w powiecie kosowskim, w województwie stanisławowskim na południowo-wschodnim krańcu Polski (dziś Ukraina). Leży przy drodze z Kołomyi do Kosowa. Pierwsza wzmianka o jego istnieniu pochodzi z 1375 r. W 1416 r. król Władysław Jagiełło potwierdził nadanie wsi Pistyń (Pyestina) dla Wasylka Teptukowicza.

Mapa z 1855 r.
Rejestr podatkowy z 1515 r. odnotowuje działające tam warzelnie soli, a właścicielami była rodzina Buczackich. Ich siedziba znajdowała się północno-wschodniej części wsi, na górze zwanej Zamczysko. Z czasem wieś przeszła na własność rodziny Potockich. Teren ten był w XVI-XVII wieku często najeżdżany przez wojska tatarskie. Największe spustoszenie Pistynia nastąpiło w 1621 r. W 1688 r. istnieje nowy zamek, już na innym miejscu, nad rwącym strumykiem Szkarban (dziś Szturbak). Do dziś zachowały się jego ziemne umocnienia.
Pośród pewnych umocnień wybudowano grekokatolicką cerkiew Zaśnięcia NMP (1600 r.). Obecna cerkiew pochodzi z 1858 r. Prowadzi do niej tylko wąska kładka nad rzeczką Pistyńką. Wielką atrakcją jest każdy pogrzeb, gdyż trumnę - dla bezpieczeństwa - zawiesza się na specjalnych linach i przeciąga wysoko nad ziemią na drugi brzeg (zobacz zdjęcie).
W 1756 r. Pistyń otrzymuje prawo magdeburskie, co znacznie przyśpiesza rozwój osady i osiedlanie się Polaków i Żydów. Do początku XX w. mieszkańcy miasteczka słynęli z kuśnierstwa i wyrobu huculskich kożuchów. W okresie międzywojennym innowacyjną firmą, jak na tamte czasy, była produkcja siatek do włosów nad czoło, czyli ozdoby dla kobiet (fabr. de filets p. le front).
Mechanizm do transportu
trumny przez rzekę
Siatka do włosów - może z Pistynia?
Źródło: www.slubnesos.pl
Według spisu ludności z 1921 r., w Pistyniu znajdowało się 746 budynków mieszkalnych, w których mieszkało 525 żydów, 499 rzymskich katolików, 2280 grekokatolików i 2 „innego wyznania chrześcijańskiego”. Inaczej wyglądał podział narodowościowy: 59 Żydów, 989 Polaków, 2258 Rusinów – razem 3306 osób .
Dojście do cerkwi dzisiaj
W latach 40-tych i 50-tych XX wieku Pistyń był silnym ośrodkiem ukraińskich nacjonalistów, a w lesie znajdowała się ich kryjówka przed niemiecką i radziecką władzą. Na miejscu dawnej kryjówki w 2015 r. leśniczy znalazł tubę z archiwalnymi dokumentami oddziału UPA. Już pół roku później, wysiłkiem mieszkańców i sponsorów, stworzono tam propagandowe muzeum oporu, przemilczając jednocześnie zbrodnie na polskiej ludności.

Historia parafii
herb Łodzia
Kościół rzymskokatolicki pw. Trójcy Przenajświętszej w Pistyniu ufundowała w 1776 r. Marianna (Maria?) Ponińska, wdowa po Józefie Ponińskim h. Łodzia. Był on drewniany, konsekrowany w 1778 r. Tuż przed II wojną światową w parafii mieszkało 986 wiernych (nie licząc żydów i grekokatolików). Oprócz miasteczka z osiedlem Wybranówka należały do niej następujące wsie: Brustury, Kropiwiszcze, Prokurawa, Mykietyńce, Szeszory, Tracze, Utoropy. Większość mieszkała w Pistyniu i Szeszorach (odpowiednio 450 i 230, dane z 1936 r.). Interesujące jest, że 30 lat wcześniej parafia była liczniejsza i liczyła 1022 dusze.
W okresie międzywojennym przy parafii istniały grupy duszpasterskie:
Mapa z 1923 r.
PAK – Parafialna Akcja Katolicka
KSM - Katolickie Stowarzyszenie Mężczyzn,
KSK - Katolickie Stowarzyszenie Kobiet,
KSMM - Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej,
KSMŻ - Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej,
BR – Bractwo Różańcowe
PDRW – Papieskie Dzieło Rozkrzewiania Wiary.

W XX wieku w parafii posługiwali oddani duszpasterze:
­ Ks. Wojciech Serafin Schultz (1888?- 7 XII 1905)
 Ks. Leon Ryś (7 XII 1905- 12 II 1906)
­ Ks. Maksymilian Majewski (5 VII 1906-1923/24?)
­ Ks. Izydor Węgrzyniak (1923/24?-1930) 
­ Ks. Józef Grzesiowski (1930-1939)
o. Wit Bolesław Nowakowski OFM Conv (1939-1942)
­ Ks. Józef Grzesiowski (1942-1943)
­ o. Beniamin Kożuszek OFM Conv (1943)
­ o. Benedykt Porzycki OFM Conv (1943)
­ ks. Roman Piątkowski (1943-1944).
W latach 1940-1943 w parafii Pistyń mieszkały również siostry ze zgromadzenia Franciszkanek Rodziny Maryi usunięte ze swojego domu w Jezupolu przez Sowietów: s. Rafaela Szulc, s. Emilia Szwarczewska i s. Agnieszka  Siwiec.

Jeśli parafia żyła w takim duchowym rozwoju, to dlaczego w 1943 r. wyjechały stamtąd siostry, a księża się wtedy często zmieniali? Co takiego się wydarzyło? Odpowiedź przeczytasz w następnych częściach tej pracy.
opr. A. Więch